Vücut sıkılığı, cilt dokusunun yerçekimi ve hareket yükü altındaki yapısal bütünlüğüdür. Birlikte çalışan üç yapısal bileşene dayanır. Birincisi, gerilmeye direnen ve şekli bozulduktan sonra eski haline dönen yoğun bir dermal kolajen-elastin matriksidir. İkincisi, mekanik kuvvetleri dağıtan, sağlam tutunmuş bir fasya ağıdır. Üçüncüsü, üzerindeki cildi destekleyen düzgün bir cilt altı yağ tabakasıdır. Bu bileşenlerden herhangi biri yaşlanma, hormonal değişimler, kilo alıp verme döngüleri ya da hareketsizlik nedeniyle zayıfladığında, gözle görülür sıkılık kaybı ortaya çıkar. Aşağıdaki mekanizmalar, etkili dermokozmetik bakımın ele aldığı yapısal hedeflerdir.
Vücut cildinde kolajen ve elastin
Vücut cildi yapısal olarak yüz cildinden farklıdır. Dermis vücudun çoğu bölgesinde daha kalın ve daha dayanıklıdır; ancak tip III'e oranla daha fazla tip I kolajen içerir. Bu da onu daha güçlü, ama daha az esnek yapar. Santimetrekare başına fibroblast yoğunluğu yüzdekinden düşüktür; matriksin yenilenme hızı da buna bağlı olarak daha yavaştır. Vücut cildinin topikal bakımla daha yavaş yeniden yapılanması bundandır: yeni kolajen ve elastin üreten hücresel mekanizma, yüzdeki eşdeğer sürece göre daha uzun bir zaman diliminde çalışır. Bir vücut kreminin tam sıkılaştırıcı etkisi genellikle günde iki kez, 8 ila 12 hafta düzenli uygulama gerektirir.
Otuzlu yaşların başından itibaren fibroblast aktivitesi istikrarlı biçimde azalır, matriks metalloproteinaz aktivitesi artar. Sonuç, dermisteki kolajenin yavaş ve net bir kaybıdır: yetişkin ciltte yılda yaklaşık %1 olarak ölçülür ve menopoz dolaylarında keskin biçimde hızlanır. Elastin daha da kolay zarar görür: elastin lifleri yetişkinlikte kayda değer ölçüde yenilenmez ve hasar on yıllar boyunca birikir. Topikal retinoidlerin (retinol, retinaldehit, retinil propiyonat) fibroblastların kolajen üretimini artırdığı ve dermis yoğunluğunu yükselttiği, on iki hafta sonra ultrasonda ölçülebilir kalınlaşmayla gösterilmiştir. Peptit kompleksleri (Matrixyl, Argireline ve bakır peptitler) fibroblastlara daha üst basamaktaki farklı yolaklar üzerinden aktivite sinyali verir ve katmanlı bir rutinde retinoidlerle iyi uyum gösterir. C vitamini %10-15 konsantrasyonda kolajenin çapraz bağlanmasını destekler; vücut cildinde gündüz sıkılaştırma için tek başına en etkili aktif bileşendir.
Selülit: fasya ve adiposit arayüzü
Selülit bir kilo sorunu değil, cilt altı dokunun mimarisine ait yapısal bir özelliktir. Zayıf bedenlerde de kilolu bedenlerde de görülür. Mekanizması iyi tanımlanmıştır: kadın tipi yağ dokusu mimarisinde fibröz fasya septaları cilt yüzeyine dik uzanır ve cilt altı yağ dokusunu dikey bölmelere ayırır. Bölmeler adiposit hacmiyle doldukça septalar sabit kalır ve tutunma noktalarında dermisi aşağı doğru çeker. Görünür sonuç, o tipik çukurlu, şilteyi andıran yüzeydir. Bu görünüm, vücut kitle indeksinden bağımsız olarak ergenlik sonrası kadınların %80-90'ında bulunur (Kaynak: Querleux et al., Skin Res Technol 2002).
Erkek tipi yağ dokusu mimarisi farklıdır: fibröz septalar yüzeye dik değil, çapraz bir ağ biçiminde uzanır. Bu yapı mekanik kuvvetleri dokuya dağıtır ve dikey bölmeli mimaride görülen çukurlanmayı sınırlar. Selülitin, vücut yağ oranından bağımsız olarak ezici çoğunlukla kadınlara özgü bir fenotip olması bundandır. Topikal kafein, L-karnitin ve forskolin için literatürde bu katmana yönelik farklı mekanizmalar tanımlanır. Kafein, adipositlerde lipolizi destekleyen ve yerel mikrodolaşımı artıran bir fosfodiesteraz inhibitörü olarak bilinir. L-karnitin yağ asitlerini oksidasyon için mitokondriye taşır. Forskolin ise lipolizi destekleyen siklik AMP sinyalini artırır. Bu aktiflerin sağladığı görünür fark gerçektir ama sınırlıdır; uygulama sırasında elle yapılan masaj bu farkı artırır. Güçlü dairesel hareketler dermisteki ödemi geçici olarak azaltır ve cilt altı yapının görünürdeki düzgünlüğünü artırır.
Hormonal ve yaşam tarzına bağlı etkenler
Hormonal değişimler ve yaşam tarzı etkenleri, yukarıdaki yapısal mekanizmaların etkisini artırır. Östrojen, fibroblast aktivitesini ve hiyalüronik asit sentezi üzerinden dermisin su tutmasını destekler. Perimenopoz ve menopoz boyunca östrojen azaldıkça fibroblastların kolajen üretimi düşer, dermisin su içeriği azalır ve cilt ölçülebilir biçimde incelir. En sık anılan rakam, menopoz sonrası ilk beş yılda dermisteki kolajenin %30 azalmasıdır. Bu rakam Brincat'ın 1987 tarihli, alanında temel sayılan kohort çalışmasından gelir ve menopoz ile cilt literatüründe hâlâ başvuru noktasıdır.
İkinci büyük etken kilo alıp verme döngüleridir. Tekrarlayan kilo alıp verme döngüleri, kilo alırken dermisi gerer, kilo verirken gevşek bırakır; elastin matriksi tam olarak toparlanamaz. Hamilelik aynı örüntünün bir kerelik biçimidir: karın cildi dokuz ay boyunca gerilir, doğumdan sonra gerginliğini hızla yitirir. Çatlaklar (striae distensae) ayrı ama ilişkili bir olgudur: elastin ve kolajen matriksi hızlı gerilme altında yırtıldığında oluşan dermal skarlardır. Üçüncü etken hareketsiz yaşamdır ve farklı bir yolak üzerinden işler: düşük kas tonusu cildin altındaki mekanik destek yapısını zayıflatır, azalan lenf drenajı ise doku arası sıvının birikmesine yol açar. Bu da hem çukurlu hem buruşuk görünümü belirginleştirir. Son ve çoğu zaman gözden kaçan etken hidrasyondur. Dermisin su içeriği cilt sıkılığının yapısal bir bileşenidir; kronik susuzluk cilt elastikiyetinde ölçülebilir kayıplara yol açar ve hiçbir topikal ürün bunu tam olarak telafi edemez.